ORTODONTİ HAKKINDA BİLMENİZ GEREKENLER

Ortodonti bölümü diş hekimliği branşlarından hastaların en çok tercih ettiği alanlardan biridir. Bu yüzden birçok birey ortodonti nedir, neye bakar? Ortodonti doktoru (ortodontist) kimdir? Ortodontist neye bakar? İlgilendiği hastalıklar nelerdir? Gibi sorulara cevap arar. Haberimizde diş hekimliğinin bir branşı olan ortodontiye dair merak ettiklerinizi haberimizden elde edebilirsiniz…

ORTODONTİ NEDİR?

Çene, diş ve yüzde oluşan bozuklukların teşhis, tedavi ve önlenmesi ile ilgilenen diş hekimliğinin uzmanlık alanı olan bir bilim dalıdır.
Dişlerin uyumsuz ve çarpık olduğunun teşhis ve kontrolünü sağlayan bu sağlıksız durumun düzeltilmesi için gerekli tedaviyi gerçekleştiren diş hekimliğinin bir uzmanlık alanıdır.

ORTODONTİK TEDAVİ NEDİR?

Ortodontik tedavi ile küçük çocuklarda çene gelişimine destek sağlayarak dişlerin doğru pozisyonda gelişmesine yardım eder. Yetişkin bireylerde ise çapraşıklık ve kapanış düzensizliklerini ayrıca çene yüz bozukluklarının düzeltilmesini ve çene yüz bölgesindeki bozuklukları düzeltir.
Ortodontik tedavi hastalara daha sağlıklı bir ağıza, daha etkileyici bir görünüme ve uzun süre boyunca kullanılacak dişlere kavuşma imkânı sunar. Ayrıca ortodonti; doğuştan ya da sonradan oluşan yüz ve çene bozukluklarının tedavisindeki hizmetlerini tıp ve diş hekimliği ile birlikte ortak çalışmalar gerçekleştirir.

ORTODONTİST NEDİR KİME DENİR?

Diş ve çene üzerinde estetik görevlerini gerçekleştirecek dişlerin düzgün konumlanmasını sağlayan ve bu konuda uzmanlaşan diş hekimlerine “ortodontist” adı verilir
Ortodontistler; ortodontik bozukluklar ve tedavileri üzerine uzmanlık eğitimi alan diş hekimleridir. 5 yıllık diş hekimliği eğitiminden sonra en az 4 yıllık Ortodonti uzmanlığı veya doktora programına katılmış ve bu süreç sonucu bir uzmanlık tezi hazırlayan gerekli sınavlarda başarı elde eden kişiler ortodontist olurlar. Ortodonti uzmanlığı uzun süren bir eğitim ve pratik gerektirir.

ORTODONTİ NEYLE İLGİLENİR?

Ortodonti bilimi diş ve çene uyumunun bozulmasına neden olan durumların teşhisi ve tedavisi ile ilgilenir. Estetik görüntü bakımından insanları rahatsız eden bozuklukların yanı sıra yaşamı direkt etkileyen doğuştan gelen veya daha sonradan oluşan sorunları tedavi eder.

ORTODONTİ HANGİ HASTALIKLARLA İLGİLENİR?

Ortodontistler, bir hastanın iş geçmişini inceler, dişilerin alçı ile modelini alır ya da röntgen yardımı ile ortodontik bir müdahalenin gerekliliğine kanaat getirir.

Bir diş hekimi ortodontik çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtirse en uygun tedavi planını sağlayacak bir ortodontiste yönlendirir.
Bir ortodontist;

– Dişlerinde yamukluk ya da çarpıklık gibi şekil bozuklukları,
– Çenede doğuştan ve sonradan meydana gelen şekil ve kapanış bozuklukları, çene kırıkları,
– Çenedeki doğuştan gelen veya sonradan parmak emme ya da yanlış biberon dolayısıyla meydana gelen yapısal bozukluklar,
– Alt veya üst çene kaynaklı çene seviye farklılıkları,
– Çene travmaları ve çene kisti problemlerinin tedavisini sağlar.

NASIL ORTODONTİ TEDAVİSİ YAPILIR?
Ortodonti tedavilerinde dişlerin üzerine veya çene kemiğine yerleştirilen sabit ya da takıp çıkarılabilen çeşitli aparatlar ile uygulanır. Bu aparatların hangi şekilde uygulanacağı tercihlere göre şekillenmez, tedavinin gerekliliği ve hasta istekleriyle paralel tasarlanır.

Hareketli aygıtlar;
Genellikle 7-12 yaş arası karışık diş çıkarma dönemi içerisinde kullanılan hareketli aygıtlar, çene gelişimine katkı sağlar ve daimi dişlerin sürekliliğine öncülük oluşturur.

Sabit ortodontik aygıtlar;
Metal braketler; çoğunlukla kullanılan ortodontik araçlardır. Dişlerin üzerine tek tek yapışan bu braketler, aralarından geçen ortodontik teller sayesinde dişlere hareket gücü kazandırır.

Şeffaf Braketler; Diş renginde veya tamamen şeffaf malzemeden üretilen bu braketler de metal braketler ile aynı doğrultuda hizmet verir. En önemli farkı daha az görünüm farkıdır. Ayrıyeten daha fazla bakım ve dikkat gerektirmesi sebebiyle genellikle erişkinlerde tercih eder.

Lingual braketler; Dişlerin iç yüzeyine yapışan sabit metal braket aparatıdır. En vurucu özelliği dışarıdan hiç gözükmemesidir. Tedavi tekniğindeki farklılıkları yüzünden önden takılan braketlere göre tedavi süreleri daha fazladır.

Telsiz ortodontik tedaviler
Bu tedavi yönteminde bir seri şeffaf plak kullanımı ile diş çarpıklıklarının düzeltilmesi sağlanır. Bilgisayar ortamında aşama aşama düzenlenen dişler, dışarıdan gözükmeyen bu plaklar aracılığıyla düzeltilir. Bu plaklar sadece yemek ve fırçalamak için çıkartılıp bunlar harici sürekli takılı kalması gerekmektedir. Sadece diş çarpıklığı olan hastalara uygulanır ve çene yüz sistemindeki bozukluklar için kullanımı uygun değildir.

ORTODONTİK TEDAVİYİ NEDEN OLMALIYIZ?
Hastaların çoğu ilk etapta diş çapraşıklığı yüzünden estetik kaygı taşıyarak ortodontistlere yönelirler. Yalnızca diş çapraşıklıkları estetik görünümde eksiklik oluşturmaz bununla beraber pek çok probleme neden olur. Malokluzyon adı verilen kapanış bozuklukları sadece estetik problem değildir bununla birlikte çiğneme ve konuşma bozukluklarına da neden olur.

Çapraşık dişlerle ağız hijyeni daha zor gerçekleşir bu yüzden daha kolay çürük oluşur. Yine aynı şekilde plak birikimi ara yüzlerde artarak, diş eti çekilmeleri yaşanır bu yüzden hastalar diş eti rahatsızlıkları yaşar.
Dişlerdeki çapraşıklık yüzünden alt ve üst dişler normal kapanışını gerçekleştiremez, kuvvetler çene kemiklerine dolayısıyla ekleme normal şeklinde ulaşamaz. Bu sebepten dolayı eklem problemleri (Ağız açıp kapamada klik sesi)’nin oluşmuna sebebiyet verir.
Bilhassa üst çenesi ileride olan veya üst dişleri olması gerekenden daha ileride olan çocuk veya bireylerde travma (Düşme, top çarpması gibi) sahiplerinin genellikle ön dişlerinin daha çok etkilediği ve ön dişlerde sıklıkla kayıplara yol açabildiği izlenmiştir.
Alt ve üst ön dişlerinin arasında olması gerekenden çok açıklık olan bireylerde bazı seslerin telaffuzu zorlaşır ve bu durum konuşma bozukluklarına sebebiyet verir.
Çeneler ve dişler arasındaki uyuşmazlık sonucunda bazen dişler uygun yer bulamayıp gömülü kalırlar. Gömülü kalan dişler diğer komşu dişlerin köklerini eritebilir veya gömülü dişlerin etrafında kistlerin oluşumuna sebep olabilir ve patolojik sonuçlara sebep olabilir.
Ortodontik tedavi bir çeşit aşı gibi göz önüne alınmalıdır. Çocuklarımızı hastalıklardan koruyan aşılar gibi; ortodontik tedavi görerek diş ve çene yapısı ideal hale çocukların, hayatları boyunca diş ve çene hastalıkları geçirme riski azalır, çene ve diş yapısı korunur.

Güzel bir gülümseme ve güzel dişler kişinin kendine olan özgüvenini arttırır ve sosyal yaşantısında olumlu etkiler oluşturur. Bireyin toplumdaki yerinde güzel bir gülüşün ve estetiğin önemi göz ardı edilemez.

NE ZAMAN ORTODONTİSTE GİTMELİYİZ?

Çocuklarda süt dişleri 6 aylıkken sürmeye başlayıp 2,5 yaş civarında tamamlanır. Daimi dişler 6-7 yaşlarında sürmeye başlar ve 12 yaşına kadar diş gelişimi devam eder. Bu süreçte daimi dişlerin gelişmeye başlamasıyla birlikte olası ortodontik problemlerin teşhisi ve mevcutsa durdurulması için ortodontik muayene yapılması fayda sağlar. Çene bozukluklarında 7-8 yaşlarında erken müdahale gereken durumlar yaşanabilir. Sadece dişlerin düzensizlik gösterdiği durumlarda ise tedavi için genelde daimi dişlenmenin bitmesi tercih edilir. Erişkin hastalarda ise dişler her zaman hareket ettirilebilir ancak artan yaşın tedavi süresini ve tedaviye olan avantajları azaltacağı göz ardı edilmemelidir.

ORTODONTİK TEDAVİ NE KADAR SÜRER?
Ortodontik tedavilerin süresi bireyden bireye ve yapılacak tedavinin şekline göre değişim göstermektedir. Sadece dişleri ilgilendiren bozuklukların tedavisi, dişlerle birlikte çene düzensizlikleri olan bozuklukların tedavisine oranla daha kısadır. Ortalama 6-24 ay arasında ortodontik ve ortopedik tedavilerde olumlu sonuçlar söz konusudur. Tedavi süresinin azalması veya uzaması tedavi gören bireyle de ilgilidir. Tedavi süresi boyunca dişlerin ve diş etlerinin sağlığının korunması, yenmemesi gereken yiyeceklerden uzak durulması, tedavide uygulanan apareylerin doğru ve düzgün kullanılması tedavi süresini etkileyen unsurlardandır.

TEDAVİ BOYUNCA NE KADAR SIKLIKLA KONTROLLERE GİTMEK GEREKİR?
Ortodontik tedavi süresince ilk zamanlar daha sık gidilir ortalama 4-6 haftalık periyodlarla kontroller gerçekleştirilir.

ORTODONTİK TEDAVİ SIRASINDA VEYA SONRASINDA AĞRI VEYA ACI SÖZ KONUSU MU?
Dişlerinize braketlerin takılması sırasında herhangi bir şekilde canınız yanmaz. Kontrole geldiğiniz aylık periyodlarınız esnasında dişleriniz üzerindeki ark telleri değiştirilip tekrar kuvvet uygulanacağından, her randevu sonrası çok kısa süreli olarak hafif bir hassasiyet yaşamanız söz konusudur.

BRAKETLERİN BAKIMI VE AĞIZ TEMİZLİĞİ İÇİN NELER GEREKLİDİR?

Tedavi süresince dikkat edilmesi gereken en önemli husus ne yenilirse yenilsin yemekten hemen sonra dişlerin fırçalanması gerekir. Her fırçalamadan sonra braketlerin etrafının yeterince temizlenip temizlenmediği aynada dikkatlice kontrol edilmesi gerekir. Braketler besin artığı ve bakteri plağı birikimi için oldukça uygun bir dizaynı vardır. Diş fırçalamanın yanında günde bir kez akşamları diş ipiyle veya ara yüz fırçalarıyla braketlerin ve dişlerin arası iyice temizlenmesi gerekir. Ayrıca her 6 ayda bir mutlaka diş ve dişetlerinin kontrolü ve gerekiyorsa bakımı yaptırılmalıdır.

TEDAVİ SÜRESİNCE NELERE DİKKAT ETMEK GEREKİR?
Tedavi sürecindeki en önemli faktör Hasta- Doktor – Aile üçgeni arasındaki uyumdur. Tedavi süresince verilen randevu günlerine uyum sağlanmalı ve doktorun vereceği görev ve sorumlulukların gerçekleştirilmesi gerekir. Tedavinin başarıya ulaşması için en önemli faktörlerden birisi de diş ve ağız bakımının sağlanmasıdır. Diş ve diş etlerinin sağlığı tedavinin başarı ve süresini doğrudan etki sağlar.

Tedavi esnasında elma, havuç gibi sert gıdaları ısırarak yemek tercih edilmemelidir. Bu tür gıdaları küçük parçalara ayırarak yemek daha doğrudur. Ayrıca yine ısırarak tüketilen ekmek arası sandviç, hamburger türü yiyecekleri de tedavi süresince yenmemesi daha doğrudur. Fındık, ceviz gibi kuruyemişlerin ayrıca kiraz, erik, zeytin gibi besin maddelerinin çekirdekleri çıkarılmadan yenilmesi ağızdaki braketlere zarar verme olasılığını arttırdığı için yenmesi söz konusu değildir.

ORTODONTİK TEDAVİDE YAŞ SINIRI SÖZ KONUSU MUDUR? ORTODONTİK TEDAVİYİ HER YAŞ GRUBU UYGULAYABİLİR Mİ?
Ortodontik tedavi için yaş sınırlaması söz konusu değildir. Dişsel düzeltmelerde yaş önemli değildir, dişleri çevreleyen kemikleri sağlıklı olan herkese ortodontik tedaviden faydalanabilir. Hastanın yaşı kaç olursa olsun diş çapraşıklıkları düzeltilebilir. Ancak bireyin çene kemiklerinde yaşanan bir düzensizlik varsa (üst çene veya alt çene ileriliği veya geriliği) bu durumda ortodopedik tedavi gereklidir bu durumda tedavinin zamanlamasını hasta birebir muayene edildikten sonra belirleyebilir.